580 yil evvel
4 Mayis 1421 Pazar günü Çelebi Sultan Mehmed
Edirne’de vefat etmisti. Yildirim Bâyezid
Hân’in oglu olan ve 1385 yilinda Bursa’da
Devlet Hatun’dan dogan bu Osmanoglu’nun annesi
Devlet Hatun, Germiyanoglu Süleyman Sah’in
kizidir.
***
* Fetret
Devri-Fasila-i Saltanat: Tarihimize ”Murad-i
Evvel/Murad Hudâvendigâr/Melikü’l-mesâyîkh
Gaazi Murad” ünvanlariyla geçen Birinci
Murad’in Kosova Savasi’nda (1389) sehadetini
müteâkib tahta çikip savaslarda gösterdgi
secaat ve sür4at dolayisiyla ”Yildirim”
ünvanini alan Birinci Bâyezid (1389–1402)
kazandigi nice zaferden sonra 1402 yilindaki
Ankara muharebesinde türlü ihanetle Timur’a
maglûb olup esir edilmis ve Yildirim Bâyezid
Hân’in bu maglubiyetiyle Osmanli tarihinde
”Fetret Devri” (1402–1413) baslamistir.
***
* Çelebiler/Sehzâdeler
Kavgasi: Pâdisahlarin erkek çocuklari önceleri
”Çelebi” diye anilirlarken sonra bunlara
”Sehzâde/Sâhzâde” denilmistir. Yildirim
Bâyezid’in ogullari arasindaki saltanat
mücadelesi bu bakimdan ”Çelebiler Kavgasi”dir.
Yildirim’in
alti oglundan Kasim Çelebi küçük yasta
oldugundan Ankara Savasi’na götürülmeyip
Bursa’da birakilmis, digerleri: Süleyman,
Mustafa, Mûsâ, Isâ ve Mehmed babalari yaninda
bulunup harbe katilmislarsa da, Yildirim’in
maglubiyetini müteâkib bassiz kalan devlette
ilk saltanat mücadelesi Süleyman, Isa ve
Mehmed Çelebiler arasinda baslamis, daha sonra
bu mücadeleye Mûsâ Çelebi de katilmis, Mustafa
Çelebi ise, Çelebi Sultan Mehmed’in devlete
hâkim olmasindan sonra meydana çikarak
”Düzmece Mustafa” olayi ile Sultan Ikinci
Murad devrinde de gaaile olmustur!.. Bu
Mustafa Çelebi’nin Ankara Savasi’nda
kayboldugu rivayet edilirse de, kuvvetli bir
ihtimalle Yildirim’in bu oglu Timur tarafindan
esir edilmis, bilâhare firar etmek veya
serbest birakilmak suretiyle esâretten
kurtulup din ve devlet düsmanlariyla isbirligi
yapip isyân etmis ve nice maceradan sonra
Ikinci Murad devrinde Edirne civarinda
yakalanip idâm edilmek suretiyle cezasini
bulmustur (1422)...
***
* Mûsa ve
Mehmed Çelebiler: Yildirim Bâyezid’in
ogullarindan Kasim Çelebi, Çelebiler Kavgasi
disinda kalmis, Mustafa Çelebi sonralari
ortaya çikip devlete isyân etmis, diger
ogullarindan Süleyman Çelebi Edirne’de, Mehmed
Çelebi Amasya’da, Isâ Çelebi bursa ve
Balikesir havalisinde, Mûsâ Çelebi ise
Trakya’da hüküm sürmüslerdir. Bu dönemde
evvelâ Mehmed Çelebi, Isâ Çelebi’yi, sonra
Mûsâ Çelebi, Süleyman Çelebi’yi tasfiye etmis
ve böylece devlet 1411 yili baslarinda Mûsâ ve
Mehmed Çelebiler elinde kalmistir.
***
* Çamurlu-ova
Zaferi: Mûsâ ve Mehmed Çelebiler arasindaki
mücadele 5 Temmuz 1413 Çarsamba günkü
”Çamurlu-ova” Savasi’na kadar devam etmis ve
bu savasi kazanan Çelebi Sultan Mehmed Besinci
Osmanli pâdisahi olmustur. Çamurlu-ova,
Bulgaristan’da Samakov sehri civarindadir.
Burada kardesine yenilen Mûsâ Çelebi Eflâk
taraflarina kaçarken yakalanmis ve idâm edilip
cenazesi Bursa’ya götürülmüstür. Mûsâ
Çelebi’nin Trakya’daki saltanati iki buçuk yil
kadar devam etmis ve onun tasfiyesiyle on
sene, on bir ay, sekiz gün süren ”Fetret
Devri” sona ermistir.
***
* Yanlis bir
tesbit: Batili bazi tarihçiler Osmanli
pâdisahlarini sayarken Edirne ve havalisine
hâkim olan Süleyman Çelebi ile onu tasfiye
edip yerine geçen Mûsâ Çelebi’yi ”Sultan
Birinci Süleyman” ve ”Sultan Mûsâ”
ünvanlariyla zikretmekte iseler de, bu tesbit
dogru degildir. Çünkü Fetret Devri’nde
birbirleriyle mücadele eden bu Çelebilerden
hiçbiri, Çelebi Sultan Mehmed’in Çamurlu-ova
zaferine kadar Anadolu ve Rumeli topraklarinin
tamamina sahip olamamislardir. Ancak, Çelebi
Sultan Mehmed’dir ki, kazandigi Çamurlu-ova
zaferiyle Mûsâ Çelebi’yi tasfiye edip
Anadolu’dan sonra Rumeli’ye de hâkim olmus ve
Osmanli tahtinin tek vârisi olarak tahta
oturmus, böylece Osmanogullari Çelebi Sultan
Mehmed neslinden yürümüstür.
***
* Gayretli bir
pâdisah: Çelebi Sultan Mehmed yirmi dört
yaslarinda devlete hâkim olmus ve kisa
saltanatinda fevkalâde bir gayretle ”Fetret
Devri” anarsisine son verip birligi temin
ederek devleti yeniden kurmayi basarmistir.
Ankara Savasi ile kaybettigimiz topraklarin
mühim bir kismini geri almis, genis
fütûhatinda yirmi dört savasta bulunup kirka
yakin yara almistir. Böyle savaslar yanisira
memleket dahilindeki olaylarla da ugrasan
Çelebi Sultan Mehmed, yukarida kaydettigimiz
”Düzmece Mustafa” olayini bastirmis, günümüzde
hâlâ bazi çevrelerce sik sik öne sürülüp
münakasa mevzuu olan ”Seyh Bedreddin isyani”
Seyhin 1420’de idâmiyla sona erdirilmis, bu
arada mühim i’mar hareketlerinde de pâdisahin
gayreti görülmüstür.
***
* I’mar
faaliyet: Bursa’da bir semte adini veren
”Yesil Cami” Çelebi Sultan Mehmed tarafindan
1415–1419 yillari arasinda yaptirilmistir.
Mimari Vezir Haci Ivaz Pasa’dir. Cami kesme
tastan insa olunmustur. Üstü, dünya
mimarisinde görülmemis bir sekilde islemeli
bir mermerle birbirine tutturulan iki kubbe
ile kaplidir!.. Yesil Cami bu sekildeki
kubbelerinden baska, çinileriyle de meshurdur.
Mihrabi tamamen çini oldugu gibi, duvarlari da
iki metre yükseklige kadar yesil içini ile
kaplanmistir. Bursa’nin pek çok camiinde
oldugu gibi Yesil Cami’de de mermer havuzlu
bir sadirvan vardir. Tek serefeli iki minaresi
tugladan yapilmistir. Çelebi Sultan Mehmed,
caminin karsisindaki ”Yesil Türbe”de medfundur.
Içi ve disi yesil çini ile kapli bu türbe,
oymaciligin saheseri sayilan kapisiyla da
meshurdur!..
Edirne’deki
”Eski Cami” yapimina Süleyman Çelebi baslamis,
daha sonra Mûsâ Çelebi insaata devam etmis,
camiin tamamlanmasi ise 1414 yilinda Çelebi
Sultan Mehmed’e nasip olmustur.
***
* Uzunçarsili
diyor ki: Ismail Hakki Uzunçarsili ”Osmanli
Tarihi”nde Çelebi Sultan Mehmed’in
sahsiyyetinden bahisle: ”Osmanli
pâdisahlarinin büyüklerinden olan Çelebi
Mehmed, azim ve metaneti, yüksek ahlâkî
faziletleri, sözüne, ahdine riayet etmesi,
tab’an nezaketi, itidali ve siyasî görüsleri,
devlet siyasetine aid islerde ifrata
gitmeyerek durumu takdir etmesi ve programli
hareketi sayesinde Osmanli Devleti’ni bir
idare altinda toplamaya muvaffak olmustur”
diyor.
***
* Bir sahadet
daha: ”Basardigi en mühim mesele, dagilan
devleti bir idare altinda toplamaktir. Bu,
basarilmasi cidden güç isdi ve ancak onun
azmi, cesareti ve dirayeti sayesinde elde
edilebilecek bir zaferdi. En büyük
meziyetlerinden birisi de, cidden kadirsinas
ve vefali olmasi, zamaninda affetmesini ve
kalp kazanmasini bilmesiydi. Ciddiyet ve
vakari ile sehzâdeliginden beri herkesin
hürmetini kazanmasini bilmisti.”
***
* Vasiyyeti: 4
Mayis 1421 Pazar günü otuz iki yasinda vefa
eden Çelebi Sultan Mehmed’in ölüm dösegindeki
vasiyyeti onun sahsiyetini tesbit bakimindan
mühimdir!.. Okuyalim bu vasiyyeti: ”Tiz oglum
Murad’i (Ikinci Murad) getirin. Ben hod bu
dösekten kurtulmazim. Murad gelmeden ben
ölürüm, memleket birbirine tokusur. Tedarük
edin, benim vefatim duyulmaya.”
O yillarda
Amasya Valisi olan Ikinci Murad Edirne’ye
gelinceye kadar, pâdisahin vasiyyetine
uyularak büyük bir maharetle Çelebi Sultan
Mehmed’in ölümü kirk bir gün gizlenmis,
herhangi bir karisikliga meydan verilmemistir!..
