Sizinweb.com ; Evrenin en gizemli yamyamları!! Karadelikler...
Yıldızların Oluşumu
Yıldızlar çok yoğun ve görünür ışımayı geçirmeyen
yıldızlararası gaz ve toz bulutlarının ortasında
doğar. Gökadamızda her yıl, Güneş kütlesinin
yaklaşık üç katıyla on katı arasında değişen bir
gaz kütlesi yıldıza dönüşür. Yıldızların meydana
geldiği bu dev gaz ve toz bulutlarına moleküler
bulutlar adı verilmektedir. Moleküler bulut terimi
burada moleküllerin oluşması nedeniyle
kullanılmaktadır.
Moleküler bulut tek
bir yıldız oluşturacak biçimde çökmez (büzülmez).
Bulut birkaç yoğunlaşmış bölgeye parçalanır. Bu
yoğunlaşmış parçalar daha sonra yıldızların
oluşması için çökmeye devam ederler. Bir buluttan
10 ile 1000 arasında yıldız oluşabilir.
Moleküler bulutun bir
parçası kritik bir kütleye ulaşırsa bu parça
büzülmeye devam ederek bir yıldız oluşturabilir.
Fakat moleküler bulutun bu kritik kütleye ulaşması
o kadar kolay olmamaktadır. Kuramsal alanda,
ortaya çıkan büyük güçlük, onlarca ışık yılı
boyutlarında son derece seyreltik yıldızlararası
gazın nasıl bu ölçüde yoğunlaştığı ve yüz binlerce
kilometreyle ölçülen yıldızları oluşturduğu
noktasında düğümlenir.
Yıldız oluşumunda
aşağıdaki süreçler gerçekleşebilmektedir.
1. Yığılma:
Küçük gaz ve toz
bulutlarından büyük bulutlar oluşur. Bulutlar
birbirleri ile birleşerek büyürler. Yıldızlararası
ortamın yoğunluğunun çok düşük olması nedeniyle bu
işlem çok yavaş gelişir.
2. Çekimsel Çökme ve ışınım
basıncı:
3. Süpernova patlaması sonucu ile
ortaya çıkan dalgaların etkisi ile bulutun
sıkıştırılması:
Çekimsel güç bulutun
büzülmesini sağlar. İç ısınma basıncın oluşmasına
neden olur. Bulut büzülme ile parçalara ayrılır.
Potansiyel enerji, kinetik enerjiye dönüşür. Gaz
parçacıkları hızlanır ve çarpışırlar. Sıcaklık
artar. Bu durum basıncın artmasına neden olur.
Çökme yavaşlar veya durur. Enerji yayılmaya
başlar.
Açısal momentum = kütle x dolanma hızı x yarıçap
olduğundan ve de açısal momentum kapalı bir sistem
için sabit olduğundan (açısal momentumun
korunumu), bulutun bu parçası çekim nedeniyle
büzülürken daha hızlı dönmeye başlar. Bulut
parçası, merkezi bir çekirdeği saran, bir disk
maddesi şeklinde çöker. Sürtünmeyle yavaşlayan
madde, sarmallar meydana getirerek merkezi
şişkinliğe doğru akar ve merkezin kütlesi yavaş
yavaş artar. Yıldızın doğmasını sağlayacak oluşum
bu merkezi yoğunlaşmadır. Bu arada disk,
çevresindeki maddeyi çekmeyi sürdürür. Ayrıca
yıldızlar arası manyetik alanın, bu diskin oluşum
ve evriminde önemli bir rol oynadığı
sanılmaktadır.
Merkezi çekirdek
etrafında bulunan disk parçalanmaya devam ederek
halkalı yapılar meydana getirir. Bu halkalarda
bulunan parçacıklar birbirleri üzerine düşerek
gezegenlerin oluşumuna neden olurlar.
Merkezi çekirdeğe ön yıldız adı verilir. Yüzey
sıcaklığı 300 °K kadardır. Çekimsel
büzülme devam eder. Çökme, çekim tarafından
kontrol edilen serbest düşme ile başlar. Merkezi
çökme çok daha hızlı gerçekleşir. Merkezi
çekirdek böylece bir ön yıldız haline gelir.
Çekirdek, çevresinde bulunan zarftan, madde almaya
devam eder. Bu büzülme merkezi çekirdeği ısıtır.
Çekirdeğin, çökerken sıcaklığın artması nedeniyle,
kırmızı ötesi bölgede ışınım yayılması başlar.
Çökmeye devam eden ön yıldız merkezi çekirdeğin
sıcaklığını milyonlarca dereceye kadar çıkarır.
Füzyon reaksiyonları başlar. Yeni bir yıldız
doğar. Yıldızın çökmesini engelleyen nedenler
vardır. Bu nedenler,
Çökme ısıtılan gazın basıncı ve
ışınımı nedeniyle çekimsel etkiyi dengeleyerek
durdurulur.
Basınç dışarıya doğru etkiyen güç
iken, çekimsel güç yıldızın içeriye itilmesine
neden olur.