EVRENIN KÖKENI - 4 -

BATLAMYUS EVREN MODELI



Batlamyus’un çalismalarinin temelleri Hipparchus’a dayanir, Batlamyus’un 1400 yil hükümdarlik süren dünya merkezli evren modeli olusturmasinda çok büyük etkisi olmustur. Batlamyus, Hipparchus’un 850 yildiz içeren yildiz katalogunu 1022 yildiza çikarmistir. Bu arada gezegenlerle de ilgilenen Batlamyus, Aristoteles’in dönen kürelerinin, gezegenlerin hareketini ve parlakliklarinin degisiminin nedenini açiklamakta yeterli olmadigini fark etmistir. Bu durumu düzeltmek için gezegenlerin Dünya etrafinda dolanirken ayni zamanda da Dünya merkezli çember üzerinde dairesel bir hareket (epicycle) yapmalari gerektigini düsünmüstür.

Böylece gezegenler Dünyadan farkli uzakliklarda bulunabilecekti ve buna bagli olarak parlaklik degisimlerinin nedeni de anlasilmis olacakti, çünkü gezegen uzaklastikça parlaklik azalacak yaklastikça ise artacakti. Ayni zamanda gezegenlerin farkli hizlarda hareket etmesi de açiklanmis oluyordu. Iyi bir matematikçi olan Batlamyus, ortaya koydugu modelin gözlemlerle karsilastirildiginda tam bir dogruluktan uzak oldugunu fark edip bu durumu düzeltmek için Dünyayi merkezden biraz disari yerlestirmistir. Günümüzde gezegenlerin yörünge düzlemlerinin elips oldugu, su anda bu kitabi okuyan siz kadar gerçek oldugu bilinmektedir. Batlamyus Dünyayi merkezinin disina tasiyarak bir bakima elipse yakin bir yörünge önermis oluyordu. Batlamyus yörüngelerin elips oldugunu kabul etseydi, modelinin daha basit ve gözlemlere daha uyumlu olacagini biliyordu ama inançlari dogrultusunda hareket ettiginden dolayi dairesel yörüngelerde israrci davrandi. Aristoteles dairesel hareketin en kusursuz hareket oldugunu savunmustur ve Batlamyus’ta bu gelenegin izinden gitmistir. Rönesans’a kadar geçerliligini korumus kilisenin destegini almis olan bu model Kopernik Devrimi ile son bulmustur.