XML belgelerinin uygulama yazılımları işlenmesi için bir çok yazılım paketi geliştirilmiştir. Bu yazılımlar XML processor veya XML parser olarak adlandırılmaktadır. Değişik firmalarca geliştirilen XML parser yazılımlarından bazıları şunlardır:
• Sun X package
• IBM XML4J package
• Oracle XML package
• Microsoft MSXML parser
• Open/XML parser
• Lark/Larval XML parser
XML parser’ları veya işlemcileri üç değişik model üzerine inşa edilmiştir. Bunlar şunlardır:
• Bildiri-tabanlı İşlem modeli (Declaretive processing model)
• Olay-tabanlı İşlem Modeli (Event-Based Processing model)
• Ağaç-tabanlı İşlem Modeli (Tree-based processing model
Bildiri-tabanlı işlem modelinde hangi işlemlerin gerçekleştirileçeğini belirtiriz. İşlemin nasıl gerçekleştileceğini sistem belirler. Örneğin ilişkisel veritabanlarında kullanılan SQL sorgulamama dili bildiri-tabanlı işlem modeline dayanan bir dildir. Bir SQL sorgu ifadesi hangi sonuçların elde edileceğini tanımlanır. İşlemin nasıl gerçekleşeceğini belirtilmez. XML için geliştirilen XQL gibi sorgulama dilleri ve XSLT bildiri-tabanlı işlem modeline dayanır. Bir önceki bölümde gördümüz XSLT dönüşüm örneklerinde dönüşüm işlemi XSL biçimleme dosyasında tanımlanmış olan kurallara gerçekleştirilir. Bu kuralların nasıl geçekleşeğini XML işlemcisi belirler. XSLT bildiri-tabanlı işlem modelinde oluşturulmuş bir yapıdır.
Olay-tabanlı işlem modelinde XML parser’ı XML belgesini okur iken bulmuş olduğu nesneleri uygulama programına olay (event) olarak bildirir. Örneğin bir başlangıç etiketi, karaketer veri veya bitiş etiketi okuduğunda bunu bir olay olarak uygulama programına iletir. Örneğin aşağıdaki XML belgesinin okunduğunu varsayalım:
XML:
<example>
<line>&quo;Hello,
world!&quo;</line>
</example>
XML parser’ı okuma işlemi esnasında aşağıdaki olayları türetir.
» start document
» start element: example
» start element: line
» text: “Hello, World!”
» end element: line
» end element: example
» end document
Uygulama programı XML parser’nın bildirdiği olay tiplerine göre XML belgesini işler ve uygulama amaçına göre bir çıktı üretir. Bu amaçla geliştirilmiş olan yaygın yazılım standardı SAX (Simple API for XML) arayüzüdür. SAX arayüzü basit uygulamalar için geliştirilmiştir. SAX arayüzünü bir çok XML parser paketi desteklemektedir.
Ağaç-tabanlı işlem modelinde XML parser ilk önce XML belgesini okuyarak belge yapısına göre sistem belleğinde bir ağaç oluşturur. Uygulama progamı bu ağaç yapısı içinde dolaşarak gerekli işlemleri yapar. Ağaç-tabanlı işlem modeli için kullanılan model
DOM (Document Object Model) dir. DOM , XML ve HTML belgerinin işlemesi için W3C konsorsiyumu tarafından geliştirilmiştir. Hiyerarşik bir yapıda olan XML belgeleri DOM modelinde bir ağaç yapısında temsil edilir. Örneğin aşağıda bir yazarlar XML belgesi verilmiştir:
XML:
<?xml version=”1.0”>
<!—Parse ağaçı örneği -->
<yazarlar>
<yazar>
<ad> Ali </ad>
<soyad> Demir </ad>
</yazar>
</ornek>
