İki şiiri daha bulundu

Hürriyet yazarı Doğan Hızlan önceki gün Nâzım`ın yayımlanmamış iki şiirinin Ömer Türkoğlu tarafından kendisine gönderildiğini yazdı. Türkoğlu ile şiirleri konuştuk

21 Ocak 2008 Pazartesi

Yasemin Bay

Nâzım Hikmet’in geçtiğimiz aralık ayında “Dört Güvercin” adlı bir şiirinin bulunmasının ardından şimdi de hiçbir kitabına girmemiş iki şiiri daha bulundu.
Hürriyet gazetesi yazarı Doğan Hızlan dünkü köşesinde Nâzım Hikmet’in yayımlanmamış iki şiirini, Çankaya Belediyesi Çağdaş Sanatlar Merkezi Yöneticisi Ömer Türkoğlu’nun kendisine gönderdiğini yazdı. Bu şiirlere ilk kez rastlandığını tespit eden Hızlan’ın haberi üzerine aradığımız Türkoğlu, sorularımızı yanıtladı.
Türkoğlu, “Müşterek Zahmet” ve “Aldığım Bir Mektup” adlı şiirlerin 1921 - 22 yıllarında Ankara’da çıkan Yeni Hayat ve Anadolu Duygusu dergilerinde yayımlandığını ifade etti. Şiirleri buluşunun hikâyesini ise şöyle anlattı:
“2005’te Dost Yayınları tarafından yayımlanan `Küçük Asya’nın Bin Yüzü: Ankara’ kitabımızın hazırlıkları sırasında 1920’lerin dergilerine de bakma ihtiyacı hissettik. O sırada bu şiirler gözüme çarptı. Yakın bir zamanda notlarımı tekrar inceledim. Edebiyat tarihimize katkı olması için şiirleri Hızlan aracılığıyla kamuoyuyla paylaşmak istedim.”
Türkoğlu, söz konusu iki şiirin daha önce fark edilememiş olmasını ise şöyle açıkladı:
“Türkiye’de edebiyat tarihçilerinin, özellikle 1908’den sonraki süreci kaynaklarından yeterince izleyemediğini düşünüyorum. Edebiyat sahasında bir dolu ürün verildi. Fakat bu ürünlerin gerek Osmanlıca olması gerek kütüphanelerde bulunmaması sebebiyle edebiyatçılarımızın eserlerinden bazıları henüz bilinmiyor. Tabii her iki şiirin de Ankara’da  200 - 300 tirajlı iki derginin sayfaları arasında kalmış olması da bulunmalarını zorlaştırmış olabilir.”
Türkoğlu, şiirleri Memet Fuat’ın külliyatından ve Bulgaristan’da yayımlanan Nâzım  külliyatından araştırdığını  ancak, hiçbirinde şiirlere rastlamadığını sözlerine ekledi.

Vehbi ve Nafi Kardeşlerimin Acılarına:

Aldığım Bir Mektup (*)

 1337 Mart Ankara
Dün gece mektup aldım bir felakete dair
Siyah satırlarında şöyle yazılı:
“Şair!
Bilmiyoruz nereden başlamalı biz söze
Kara bir hançer gibi zavallı gönlümüze
Saplanan son acıyı sen de duyuyor musun?
Yoksa rüyalarında hâlâ uyuyor musun?
Boşluklara atılan ruhumuza bu bir sır:
Bilmiyoruz gönüller bu kadar yakın mıdır?
Dileriz derdimizi avutmasın seneler
Bize son vazifeni yapmış olursun eğer
Zavallı gönlümüzde bu derin mâtemi sen
Rüba Beyin sesiyle ebedileştirirsen...
Ah bir hale düştük ki duysa kainat ağlar
Hem bir kardeş kaybettik, hem çok sevgili bir yar
Biz gurbette ağlarken o gurbette öldü
Biz gurbete gömüldük, o toprağa gömüldü...
Şimdi uzaklarda, çok uzaklarda bizden!
Hayaline ağlayan yorgun gözlerimizden
Yüzü rüyalardaki yüzler gibi kayboldu.
Zaten o bir çiçekti bir çiçek gibi soldu
Bir bahçeye gitti ki açılmaz çiçekleri
Kahpe felek kendini bildiği günden beri
Gökler zulümleriyle bu kadar alçalmadı.
Artık güzelliklere imanımız kalmadı.
Hiçbir ümidimiz yok hiçbir gayemiz de
Şair? Fani neşeyi artık arama bizde
Şimdi biz bir hayale ağlarız için için
Tesellisi olmayan gönüllerimiz için
Sade ona kavuşmak tesellidir diyoruz
Ona kavuşmak için ölümü bekliyoruz.

Müstensihi (Aktaran)
Nâzım Hikmet

(**) Nâzım Hikmet (RAN), “Aldığım Bir Mektup”, Anadolu Duygusu, İkaz Matbaası Ankara, 1337 (1921), Sayı: 7, s. 103.

Müşterek Zahmet (*)

Gözlerimiz
Şeffaf
Temiz
Damlalardır
Her damlada
Demire can veren dehanın
Bir küçücük
Zerresi vardır
Şeffaf
Temiz
Damlalarıyla gözlerimiz
Bir umman içinde birleşmeseydi eğer
Her zerre
Dağılsa idi başka bir yere
Dinamolarla durmayanları çiftçileştirerek
Çelik dağları sof bir klak gibi döndüremezdik!
Müşterek zahmetin şamateri
Yakan
*** *** çevirir akan
İstimar(?) ateşini
Şem’asız kibrit gibi söndüremezdik
Şeffaf
Temiz
Damlalarıyla gözlerimiz
Bir umman içinde o kadar karıştı ki
Kaynayan suda buzu
Nasıl eritirse deniz(?)
İşte biz de
Birbirimizde
Öyle kaybolduk
Yükseldi müşterek zahmetin şamateri!
Demire can veren dehayı bulduk
Moskova - Nâzım Hikmet

*** *** (?) İşaretleri metinde okunamayan bölümleri işaret ediyor
(*) Nâzım Hikmet (RAN), “Müşterek Zahmet”, Yeni Hayat, Halk İştirakiyyun Fırkası’nın Nâşiri-i Efkârı, İkaz Matbası, Ankara 5 Ağustos 1922, Sayı 18 s. 6