Yatırım Teorisi
Kapalı bir ekonomide milli gelir ve istihdam
düzeyini belirleyen iki harcama kalemi vardır:
Yatırım (I) ve Tüketim harcamaları (C). Yatırım
harcamaları tüketim harcamalarına nazaran daha çok
dalgalanmalar gösterir ve çarpan etkisi (multiplier
effect) ile milli gelir ve istihdam üzerinde daha
geniş etkiler yapar. Böylece yatırım yoluyla
yaratılan gelir bu amaçla yapılan harcamalardan
birkaç daha fazla olmaktadır.
Yatırım: Belli bir dönemde bir ekonomide mevcut
sermaye malları ve teçhizat stokuna yapılan net
ilavedir.Eskime ve aşınma bedeli (depreciation)
kadar yatırıma telafi edici(ikame) yatırım
denir.Menkul değerlerin (hisse senedi,tahvil..)
satın alınması yatırım değildir; çünkü yeni üretim
kapasitesi yaratmamıştır.
Hangi Harcamalar Yatırım Harcamalarıdır?
Alet, makina, teçhizatgibi sermaye mallarına
Bina, yol, köprü, baraj ve benzeri inşaatlara
Firmalarca depolarında bulundurdukları ham, yarı
ham ve mamul mallara (bu üçüne envanter ya da stok
da denir) yapılan harcamalar yatırım
harcamalarıdır.
Otonom (autonomous) yatırımlar milli gelirdeki
değişimlerden etkilenmezken uyarılmış (induced)
yatırımlar etkilenir.
Sermayenin Marjinal Etkinliği (marjinal efficiency
of capital):
Bir firmanın yatırım konusunda vereceği karar şu
üç değişkene bağlıdır:
Yatırım için gerekli bina, makina teçhizatın arz
fiyatı
Yatırımdan ömrü boyu getirmesi beklenen hasılat,
Cari faiz oranı
NOT: Bizim kitapta yatırımı real interest rate,
sales, business confidence etkiler deniyor.
İleriki bir dönemde elde edilecek hasılatın
bugünkü değerini hesaplamak için
K = R / ( I + i )t
formülü kullanılır.K bugünkü değeri R ileride elde
edilecek geliri, i faiz oranını, t de dönemi
göstermektedir.
İşte yatırımın ömrü boyu getireceği hasılat tahmin
edilip onun bugünkü değeri hesap edilir ve buna R
denirse, R'nin şu an yatırım mallarına yapılan
harcamalardan fazla olması gerekir ki girişimci
yatırım yapsın.
Sermayenin marjinal etkinliği sermaye malından
ömrü boyu getirmesi beklenen hasılat dizisinin
bugünkü değerinin söz konusu sermaye malının arz
fiyatına eşitleyen iskonto oranıdır, r ile
gösterilir.Yatırım yaparken r ile cari faiz
oranı(i) karşılaştırılır. r > i olduğu sürece
yatırım yapılır.
Yatırımlar arttıkça üretimde sermayenin payı
artacak ve azalan verimler kanunu harekete
geçecektir.
Eğer yatırımlar belli bir kesime yapılıyorsa diğer
koşullar sabitken arzın artması o kesimde üretilen
malların fiyatlarını düşürecektir.
Yatırımlar arttıkça yatırım mallarının fiyatları
yükselecektir.
Tasarruf - Yatırım Eşitliği
Keynes S = I eşitliğini gelir ve harcamalarda
meydana gelen değişmelerle açıklar (Klasik
iktisatçılar faiz ile açıklıyordu). Yatırımı
üretim kapasitesi ve sermaye mallarını yaratmak
için yapılan harcamalar olarak düşündüğümüzde
yatırım olayının harcamalar ile başladığını
anlarız.Örneğin 10 milyar liralık yatırım yapacak
kişi bu 10 milyarı çeşitli yerlere(arsa, demir,
çimento) harcar. İşte bu harcama girişimciye
gerekli mal ve hizmeti verenlerin geliri
olacaktır.Fakat bu kişiler elde ettikleri gelirin
tamamını harcamayacak bir kısmını tasarruf
edecekitir. Tasarruf etmeyip harcadıkları kısım
bir üçüncü kişi ya da kişilerin geliri olacakonlar
da bir kısmını harcayıp bir kısmını tasarruf
edecektir.Sonuçta yatırım harcamaları kendisi
kadar bir tasarruf artışı sağlayacak S=I eşitliği
kurulacaktır.
Diğer bir ifade ile tasarruflar yatırımın bir
fonksiyonudur ve yatırımın artması tasarrufları
artırırken azalması tasarrufların da azalmasına
neden olur.
Tasarruf Paradoksu
Yatırım harcamaları milli geliri artırıcı istihdam
hacmini yükseltici bir etki yapar.Tasarrufların
böyle bir etkisi yoktur.Kısa dönemde milli geliri
azaltııcı etki yaparlar. Ancak yatırımlara gerekli
fonu hazırlayan tasarrufların yatırımlara
dönüşerek uzun vadede gelir ve istihdam artırıcı
unsur oldukları açıktır.
Yatırım Çarpanı (çoğaltanı)
İlke olarak bir ekonomideki bağımsız tüketim
harcamaları ile otonom yatırım harcamaları
kendilerinin birkaç katı oranında gelir ve
istihdam hacmi yaratmaktadır.Buna çarpan ya da
çoğaltan etkisi (multiplier effect) denir.Tüketim
harcamalarını bir yana bırakırsak yatırım
harcamaları ile ilgili iki ütür çarpan vardır:
Basit Çarpan : Yatırım çarpanı formülü:
k = 1 / ( 1 - deltaC / deltaY )
deltaC / deltaY hatırlayacağınız gibi marjinal
tüketim eğilimi(MPC)dir ve yatırım çarpanı ile
doğru orantılıdır. Ancak yatırım çarpanının milli
gelirde artış sağlayabilmesi için ekonominin eksik
istihdamda olması gerekir (bak Eksik İstihdam )
Süper Çarpan: Yatırım gelirleri birkaç kat
artırdığında bu artışın mal ve hizmetlere olan
talebi de artırır. Bu artış yeni yatırımlara yol
açar.Bu yeni yatırımların( ki bunlar uyarılmış
yatırımlarıdır) da tekrar milli geliri birkaç kez
artıracağı kolayca anlaşılır.Süper yatırım
çoğaltanı formülü:
ks = 1 / ( 1 - deltaC / deltaY - deltaI / deltaY )
olur.
Burada I uyarılmış yatırımlardır.
Hızlandıran Prensibi:
Bir ekonomide belli bir dönemde bir önceki döneme
nazaran nihai tüketim mallarına olan talepte
meydana gelen artış yatırım mallarına olan talepte
çok daha fazla bir artışa yol açmaktadır. İşte bu
etkiye hızlandıran prensibi(acceleration prenciple)
denmektedir.
Denge Geliri, Deflasyonist Açık ve Enflasyonist
Açık
Kapalı bir ekonomide(ithalat ve ihracat yok)
toplam talebin tüketim ve yatırım harcamalarından
(C +I ) oluştuğunu söylemiştik. Ayrıca otonom
harcamalardaki( I, G, X ) artışın toplam talebi de
(çoğaltan etkisiyle) artıracağını belirttik.
|
