Millî Gelir
Bir ekonomide belli bir dönemde üretilen mal ve
hizmetler toplamıdır. toplumun refah derecesini
gösteren tatminkar bir ölçüttür.
MİLLÎ GELİRLE İLGİLİ KAVRAMLAR
GAYRİSAFİ MİLLÎ HASILA (GSMH): Öncelikle
gayrisafi millî üretimi açıklayalım. Gayrisafi
millî üretim, ekonominin tüm sektörlerinde (tarım,
sanayi, hizmet) bir yılda üretilen nihai mal ve
hizmetler toplamıdır. "Gayrisafidir" yani net
değildir. Çünkü üretim faaliyetlerine katılan
sermaye bir miktar eskimiş yıpranmıştır. Bu
eskiyen miktar değer olarak yeni üretilen malların
içerisine girmiştir. Safi millî üretim, bu
aşınmayı o yılki gayrisafi millî üretim değerinden
düşerek bulunur. Bir ekonomide (genellikle) bir
yılda üretilen nihai mal ve hizmetlerin (gayrisafi
milli üretim) her birinin piyasa fiyatları ile
çarpılması sonucu elde edilecek değerler toplamına
"Gayrisafi millî hasıla (gelir)" denir.
SAFİ MİLLÎ HASILA (SMH): Safi millî
hasılayı bir yılda üretilen nihai mal ve
hizmetlerin net değerlerinin toplamı olarak
tanımlamamız mümkün. O halde; SMH(Piyasa fiyatları
ile) = GSMH (Piyasa fiyatları ile) - Amortisman
(Eskime payı)
Diğer denklikleri de formüle edersek:
MG (Millî Gelir) = SMH (Piyasa fiyatlarıyla) -
vasıtalı (dolaylı) vergiler
MG = SMH (faktör fiyatlarıyla) yani;
SMH (Piyasa fiyatlarıyla) - Dolaylı vergiler = SMH
(faktör fiyatlarıyla)
KİŞİSEL GELİR:
Kişisel gelir = Millî Gelir + (Transfer
Harcamaları+Sübvansiyonlar) - (Kurumlar Vergisi,
Şirketlerin Dağıtılmayan Karı, Sosyal Kesenekler)
Millî geliri bir millî ekonomideki üretime katılan
üretim faktörlerinin elde ettikleri gelirlerin
toplamı olarak ifade ettik.Ancak bu gelirden bir
kısım kesintiler ve bu gelire bir kısım eklemeler
bize sonuç olarak yukarıda formüle edildiği üzere
kişisel geliri verir.
Eklemeler:
Transfer harcamaları: Devletin emeklilere
kimsesizlere, yoksul ve işsizlere üretim karşılığı
olmadan yaptığı karşılıksız ödemelerdir.
Sübvansiyonlar: devlet tarafından üreticiye teşvik
amacıyla verilen karşılıksız mali yardımlardır.
Kesintiler:
Kurumlar vergisi: Firmaların karlarından
ödedikleri bir vergidir.
Şirketlerin dağıtılmayan karı: Şirketler yıl
sonunda o yıl içinde elde ettikleri gelirleri
hissedarlara dağıtırlar.Ancak uygulamada karın
tümü değil bir kısmı dağıtılır, geri kalanı yeni
yatırımlara finansman olarak kullanılır.Bu olaya
"Oto finansman" denir.
Sosyal Kesenekler: Sosyal sigortalar emekli
sandığı, bağkur gibi kuruluşlara belli aralıklarla
belli ödemeleridir.
KULLANILABİLİR GELİR: Kişisel gelire bağlı
bir gelirdir.
Kulanılabilir gelir = Kişisel gelir -
vasıtasız(dolaysız) vergiler
NOMİNAL MİLLÎ GELİR ve REEL MİLLÎ GELİR
Üretilen mal ve hizmetlerin piyasa fiyatları ile
çarpılması oluşan toplama milli gelir
dedik.Fiyatların artması ile oluşacak milli gelir
artışı gerçeği yansıtmaz; reel bir artış değildir,
ekonomi büyümemiş, satın alma gücü
artmamıştır.Çünkü bahsedilen artış reel değil
nominal(parasal) bir artıştır.Ekonomik büyümenin
göstergesi olan büyüklük reel milli gelirdir. Reel
ve nominal değişimleri ayırt etmenin iki yolu
vardır:
Diyelim 1980 ve 1988 yıllarını karşılaştırıyoruz.
1988 yılı GSMH'sini hesaplarken 1988 yılı
fiyatlarını değil karşılaştırma yapacağımız 1980
yılının fiyatlarını kullanırız. Bu şekilde 1980
ile 1988 yılları arasındaki dönemde fiyat
artışları nedeniyle ortaya çıkan aldatıcı GSMH (ya
da millî gelir) artışı giderilmiş ve geriye gerçek
artış kalmış olacaktır.
Fiyat endeksi kullanılır.
Fiyat Endeksi = Nominal GSMH / Reel GSMH
DIŞ TİCARETİN ve DEVLET HARCAMALARININ MİLLÎ
GELİR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
İthalat(dışarıdan mal alınması) ve devlet
tarafından toplanan vergiler milli geliri azaltıcı
etki yaparken ihracat(dışarıya mal satılması) ve
devlet harcaması milli geliri artırıcı etki yapar.
İhracat(X) ve İthalat(M) olmak üzere
X>M ise dış ticaret fazlası vardır. Tersi durum
ise dış ticaret açığıdır.Milli geliri(Y) iki
şekilde ifade edebiliriz;
Y = C + S
Y = C + I
I yatırım harcamalarını C tüketim harcamalarını S
ise toplam tasarrufları göstermektedir.İki formülü
birbirine eşitlersek tasarruflar yatırımlara denk
olacaktır.ikinci formülde yatırım ve tüketim
harcamalarının yanına devlet harcamaları ve
ihracatı ekleyip ithalatı çıkarırsak formül son
şeklini alacaktır
Y= C + I + G + ( X - M )
MİLLÎ GELİRİ HESAPLAMA YÖNTEMLERİ
ÜRETİM YÖNÜNDEN HESAPLAMA: Üretilen tüm mal ve
hizmetlerin piyasa fiyatları ile çarpılarak
toplanması ile GSMH rakamlarına ulaşılır. Yalnız
dikkat edilmesi gereken bir husus aynı malın
hesaba birden çok kez katılmasıdır. Yani hem ekmek
hem onu üretirken kullanılan un , unun elde
edildiği buğday hesaba dahil edilmemelidir. Bunu
sağlamanın iki yolu vardır:
* Yalnızca nihai(son) ürünün hesaplanması(ekmek)
* Katma değer yöntemi.Girdi ve çıktı arasında
ürüne eklenen değerdir.100 liraya alınan mal
işlendikten sonra 150 lira olmuşsa katma değer 50
liradır.
PAYLAŞIM YÖNÜNDEN HESAPLAMA: Bir ülkedeki
fertlerin ücret, rant, faiz ve kar şeklinde elde
ettikleri gelirler toplamı milli geliri verir.
HARCAMA YÖNÜNDEN HESAPLAMA:
Y = C + I + G + X - M formülü ülkedeki tüm
harcamaları ifade etmektedir.
Bir ekonomik gösterge olarak milli gelirin önemi:
Ülke ekonommisinin büyüyüp büyümediğini gösterir.
Ülke refah düzeyinde bir değişiklik olup
olmadığını gösterir.
O ülkedeki yapısal değişiklikler hakkında bilgi
verir.Böylece herhangi bir ülkenin tarıma dayalı
mı yoksa sanayi ağırlıklı mı bir ekonomiye sahip
olduğu anlaşılır.
Ülkeler arası ekonomik karşılaştırmada kullanılır.
|
