EKONOMİ
KIT KAYNAKLAR: Sonsuz insan ihtiyaçlarına
yetecek mal ve hizmet yoktur. Bu kavramı anlatmak
üzere "kıt kaynaklar" kavramı kullanılır.Bir malın
üretim aşamasında alternatif kullanım alanları
olduğundan bu kullanım alanları arasında bir
tercih yapılır.
Örneğin demir otomobil yapımında kullanılabileceği
gibi demiryolu,köprü,baraj yapımında da
kullanılabilir.Bu tercihi aile,firma,devlet gibi
karar birimleri yapar. Tercih daima maksimum
tatmini saglayacak şekilde yapılır.
İşte ekonomi sınırlı,kıt kaynakların(örneğimizde
demir) sınırsız insan ihtiyaçlarını
(otomobil,köprü,baraj) karşılamakta kullanımını
inceleyen sosyal bir bilimdir.
Temel Kavramlar
İhtiyaç: Zorunlu olan ve zorunlu olmayan
ihtiyaçlar olarak ayrılabilir
İhtiyacın zorunlu olup olmadığı kişinin gelir ve
kültür düzeyine. yaşanılan zamanın gereklerine
,mekana ve alışkanlıklara göre değişir.Bu
açıdan,kişi için faydasına bakılmaksızın,sigara ve
uyuşturucu maddeler de bağımlısı için ihtiyaç
kapsamındadır
Fayda: İhtiyacı giderme esastır. Bu
bağlamda alkol de alkolik biri için faydalıdır.
Mal ve Hizmetler: Tüketim ve üretim malları
olarak ikiye ayrılabilir.Başka malların üretimnide
kullanılan mallar üretim malarıdır(örn toprak,
demir.) Tüketim malları dayanıklı ve dayanıksız
tüketim malları olarak ikiye ayrılır.
Buzdolabı,elbise kullanılınca tükenmeyen malar
dayanıklı tüketim malları iken ekmek, şeker
dayanıksız tüketim mallarıdır.
Mallar serbest mallar(hava) ve ekonomik
mallar(fiyatı olan) olarak da ayrıma tabi
tutulabilir.
Üretim: Dört şekilde olur:
* Şekil değişikliği ile: Kumaştan elbise
yapmak bir üretimdir.
* Mekan değişikliği ile: Bir malı bol
olduğu bölgeden alıp kıt oldugu bölgeye taşımak
üretimde bulunmaktır.
* Zaman değişikliği ile: Bir malı bol
olduğu dönemde saklayarak kıt olduğu dönemde
ihtiyaca hazır bulundurulması malın faydasını
artırdığından üretimdir.
* Mülkiyet değişikliği ile: Malın daha
fazla ihtiyacı olana doğru sahip değiştirmesi
şeklinde olur.
Not: Doktor, mühendis, danışman hizmetleri
de üretimdir.
Üretim Faktörleri:
Emek(işgücü): Geliri ücrettir.
Tabiat (petrol, toprak, akarsu vb.): Geliri
ranttır.
Sermaye (makina, techizat, alet, malzeme vb.):
Geliri faizdir. İnsan yapımı olan tek üretim
faktörüdür. Ülkelerin gelişmişlik ölçümünde en
önemli unsurdur
Not: Müteşebbis(girişimci), kimilerince dördüncü
üretim faktörü kabul edilirken kimi ekonomistler
girişimciyi emek kapsamında görür.
-Para, finans kapitali(sermaye) sayılır ve ancak
sermaye malları satın alındığında üretim faktörü
olur.
Yatırım: Sermaye mallarındaki ve techizat
stokundaki artıştır. Bir fabrikadaki malların
yenilenmesi ya da yeni makina ilavesi de
yatırımdır.
Ev fabrika,hisse senedi satın almak yatırım
değildir; çünkü,sermaye malları stokunda bir artış
olmamıştır.yalnızca bir el değiştirme söz
konusudur. Yatırım yeni üretim kapasiteleri
yaratabilmaktir.
Dört Ekonomik Problem: Ne üretilecek, nasıl
üretilecek, ne tüketilecek, kim tüketecek.
Alternatif Maliyet: Bir malın üretimini bir birim
artırmak için başka bir maldan vazgeçilmesi
gereken mal miktarıdır. Aynı sınırlı kaynaklar ile
10 birim X ya da 20 birim Y malı üretilebiliyorsa
1 birim X malı üretmenin fırsat maliyeti
vazgeçilen 2 birim Y malıdır.
Üretim İmkanları(production possibilities):
Kaynaklar sınırlı olduğundan hangi mal ve
hizmetlerin hangi oran ve miktarlarda
üretileceğine dair tercih yapılmalıdır.Bir maldan
üretilen miktar arttıkça o malın diğer mallar
cinsinden fırsat maliyeti artar; yani eldeki
kaynaklar ile 10 birim X ve 20 birim Y
üretilebiliyorsa üretilen X miktarı 14'e
çıktığında üretilebilen Y miktarı azalmalı 16 gibi
bir değer olmalıdır. Malların miktarları
arasındaki tüm bu üretim kombinasyonlarının
birleştirilmesiyle üretim imkan eğrisi elde
edilir. Eğri dışındaki noktalar elde edilemez
üretim kombinasyonlarını gösterir. (10 birim X, 25
birim Y gibi)
Üretim imkanları eğrisi ekonomideki üç temel
kavramı gösterir: (1) Eğrinin negatif eğimi fırsat
maliyetini gösterir.eğri üzerinde ilerledikçe bir
maldan üretilen miktar arttıkça diğer mal(lar)dan
üretilen miktar azalmaktadır. (2) Eğrinin
dışındaki elde edilemez üretim kombinasyonlarını
gösteren noktalar ekonomideki kıt kaynakların
göstergesidir (3) Bu kıt kaynaklar üretilen
malların miktarları arasında tercih yapmayı
zorunlu kılar -->fırsat maliyeti, kıtlık(scarcity),
tercih.
|
