Devlet ve Milli Gelir
Şimdiye dek milli gelirin oluşumunu devletin ve
dış ticaretin olmadığı varsaıyımını altında
inceledik.Oysa devlet milli gelirin bir kısmını
vergi olarak almakta ve karşılığında da büyük
boyutlarda harcama yapmaktadır.İşte bu harcamalara
"kamu harcamaları" denir.Kamu harcamalarının bir
kısmı memur aylıkları gibi devlet çarkının
dönmesinde kullanılan harcamalardır ki biz bunlara
"cari harcamalar" diyoruz. Bunun dışında
demiryolu, baraj vs yapımında kullanılan
harcamalara "yatırım harcamaları"; yoksul,
kimsesiz ve yaşlılara karşılıksız yapılan
ödemelere ise "transfer harcamaları" denir.Devlet
harcamaları milli gelirin daha yüksek bir düzeyde
dengeye gelmesine yol açmaktadır.
Bilindiği gibi ekonominin denge şartlarından biri
tasarruf yatırım eşitliği idi.Bu durumda devlet
harcamaları da toplam vergilere eşit olacaktır.
Devlet harcamasının vergilerden fazla olması
devlet bütçesinin açık verdiğini gösterir ve
enflasyona neden olabilir.
Kamu Harcamaları Çarpanı:
Belli bir kamu harcamasının kendisinin birkaç katı
gelir artışı sağlamasını kamu harcamaları
çarpanı(çoğaltanı)=Kg kavramı ile
açıklamaktayız.Formülü:
Kg = deltaY / deltaG
Kg = 1 / ( 1 - deltaC/ deltaY - deltaI / deltaY )=
1 / ( 1- MPC - MPI )
Vergiler ve Milli Gelir:
Vergi halktan toplandığı için kuşkusuz halkın
gelirini ve dolayısı ile ekonomide toplam talebi
azaltacaktır. Bu haliyle transfer harcamalarının
tam tersi bir etkiye sahiptir.Vergi Çarpanı(Kt)
vergilerin milli geliri kendisinin birkaç katı
kadar azaltmasına yol açar.Formülü:
Kt = - MPC / ( 1 - MPC )
Dışa Açık Ekonomi ve Milli Gelir:
Son varsayımı da kaldırarak artık ekonomiyi dışa
açık kabul edeceğiz. Bir milli ekonominin diğer
ekonomilerle giriştiği ekonomik ilişkilerin
sonucunu "ödemeler bilançosu" denen bir hesap
özeti göstermektedir. Ödemeler bilançosu üç ana
hesap kaleminden oluşur:
Cari işlemler,
Sermeye Hareketleri,
Reserv Hareketleri
Dışa Açık Ekononide Denge Geliri
Dışa açık bir ekonomideki denge gelirinin hangi
düzeyde oluşacağını iki ayrı yöntemle belirtmek
mümkündür.Birisi toplam arz , toplam talep
eşitliği yöntemi diğeri ise tasarruf yatırım
eşitliği yöntemidir.
Dışa açık bir ekonomide toplam talep:
Y = C + I + G + ( X - M ) şeklinde olacaktır.Bir
diğer eşitlik:
I + G + X = S + T + M dir.
Bu eşitlikte I yatırım, G devlet harcamaları, X
ihracat, S devlet ve özel sektör tasarrufları, T
vergiler, M ithalattır.Eşitte sol taraf ekonomide
gelir artırıcı otonom harcama kalemleridir.
Bunların her birinin kendisinin birkaç katı gelir
yarattığını görmüştük. Sağ taraf ise gelir azaltan
kalemlerdir. Bu üç kaleme toplam sızıntılar da
denir.
Milli Gelirin Reel ve Parasal Dengesi:
Bir ekonomide mal piyasası ile para piyasasıda
ortak bir dengeye varıldığında milli gelir genel
dengesi kurulmuş olur.Bu denge mal piyasası ile
para piyasasını birbirine bağlayan ortak bir unsur
olan faiz oranı tarafından belirlenecektir.Yani
faiz, mal ve para piyasası arasında köprü işlevi
görmektedir. Faiz oranını para arzı ve talebi
belirler. Faiz oranı yatırımlar üzerinde etkili
olarak mal piyasasını da etkilemiş olur.
|
