BANKALAR VE PARA YARATMA SÜRECİ
* Bankalar her ülkenin yasasına göre kendisine
yatırılan paranın(mevduatın) bir kısmını ya kendi
kasasına nakit olarak saklayacak ya da merkez
bankasına teslim edecektir. Saklanan bu paralara
"yasal karşılıklar" denir. Diyelim yasal
karşılklar oranı %20 olsun ve bankaya 2000 TL
yatırılsın. Banka 2000 TL'nin %20'si olan 400
TL'yi yasal karşılık olarak saklayacak geri kalan
1600 TL'yi ikinci bir kişiye kredi olarak
verebilecektir. Bu kişi de 1600 TL'yi tekrar
bankaya yatırdığında 1600 TL'nin %20 si olan 320
TL'yi yasal karşılık olarak saklayıp geri kalan
kısmı bir üçüncü kişiye kredi olarak verecek ve
işlem aşağıdaki tabloda görüldüğü üzere devam
edecektir.
Dönemler Yatırılan mevduat Yasal karşılık Verilen
kredi
r: Yasal karşılık oranı, A: Bankaya yatırılan ilk
mevduat, D: Toplam Mevduat, K: Kredi olmak üzere;
Bankaların yarattığı toplam kredi:
K=(1-r)*A/r
Toplam mevduat:
D=(1/r)*A
Formülleri ile de hesaplanabilir.
Bir kişi ticari senedini belli bir iskonto
karşılığında bankaya kırdırır. Yani eğer senet
10.000 TL ve iskonto oranı %5 ise banka 10.000
TL'nin %5'i olan 500 TL'yi kendi almakta, senet
sahibine ise 9.500 TL ödemektedir. Bu senedi alan
banka Merkez Bankası'na giderek belli bir iskonto
karşılığında senedi kırdıracaktır. Buna "senedin
reeskontu" diyoruz.Eğer reeskont oranı %3 ise
Merkez Bankası ticari bankaya senet karşılığı
olarak 9.700 TL'sı ödeyecektir. İşte bankanın
müşteriye verdiği 9.500 TL ile Merkez Bankası'ndan
aldığı 9.700 TL arasındaki fark bankanın karıdır.
Bankaların nasıl para yarattığı konusuna para arzı
ve talebi konusundan sonra değineceğim
|
