Hastalık yapabilme yeteneğine sahip gözle görülmeyecek kadar küçük mikroorganizmalar besinlerle teması sonucu insanlar için oldukça zehirli olabiliyorlar. Bu mikroorganizmalar besinleri bozabildiği gibi tüketimi insanlar da oldukça ağır sonuçlar doğurabiliyor. Bozulmuş besinlerin tüketimi ile oluşan bu hastalık haline genel olarak besin zehirlenmesi adı verebiliriz.

Bu mikroorganizmalar doğada bakteri, virüs ya da mantar formlarında çeşitlilik gösteriyorlar. Hastalık etkeni ile karşı karşıya kalan bünyemiz genellikle bu mikroorganizmaya tepki olarak bulantı, kusma gibi rahatsızlıklarla kendini savunuyor. Fakat bağışıklık sistemi zayıf (çocuklar, yaşlılar, kanser tedavisi gören kişiler, Aids gibi bağışıklık sistemi hastalıkları vb..)  kişilerde belirtiler oldukça ağırlaşarak hayati tehdit unsuru olabiliyorlar.

Besin zehirlenmelerinin en önemli belirtileri ishal ve kusmadır.  Bunun en belirgin nedeni ise hastalık etkenini sindirim sistemimizle almamız oluşturuyor. Bu belirtiler  mikroorganizmanın türüne göre çeşitlilik gösterebilir. Mide kanamalarına kadar varan kusmalar olabildiği gibi, kanlı dışkı da zamanla zehirlenmenin boyutuna ve çeşitliliğine göre görülen olumsuz durumlardır.

Besin zehirlenmelerinin en tehlikeli olanı Botalizm yani konserve zehirlenmesi adı verilen durumdur. Araştırmacılara göre 3 kg botalizm zehiri birçok canlıyı aynı anda yok edebilir.

Savaş ile birlikte gündeme oturan kimyasal silahlar için  bu tür mikroorganizmalar tercih sırasının başında yer alıyor. Tercih edilmelerinin birinci nedeni üretim kolaylığı, ucuz  silahlar oluşu ve tabiki aynı anda birçok insanı hasta yapabilme özelliği.  Savaşın en korkunç yüzü bu durmudan en çok çocukların etkilenmesi 

Amerika da 1994 de yapılan bir araştırmanın iddiasına göre o yıl ölen 9000 kişinin ve görülen 33 milyon hastalığın nedeni besinlerle ilgili.

Besin zehirlenmelerine en çok maruz kalan gruplar:

Bağışıklık sistemi hastalığı geçirenler ya da bağışıklık sistemi zayıf kişiler

Organ nakli operasyonu geçirmiş olanlar

Hamile bayanlar

Genç çocuklar, yaşlılar

Antibiyotik ve antiasid türevi ilaç kullananlar

Evsizler, göçmen ve kırsal kesimler

Sosyo-ekonomik durumu düşük insanlar

Bulaşma kaynakları:

Bakteriler ve diğer mikroorganizmalar(virüs, mantar vb.)  doğada oldukça fazla bulunurlar. Bakterilerden patojen olan yani hastalık yapma yeteneğine sahip olanlar besinlerin, sebze ve meyvelerin yüzeylerine dış etkenlerle yerleşirler. Gübre ve yan ürünleri özellikle kuru ve nemli ortamlarda büyüyen tahıllarda ürer ve tehlikeli olabilirler. Deniz canlılarının hastalanması da kanalizasyon sularının denize dökülmesiyle ve deniz etrafında bulunan toksinlerle oluşur. Süt, yumurta, deniz ürünleri, kırmızı et mikroorganizmalar için iyi bir besi yeridir. Çürümüş besinler, kimyasal yada mikroplu sularla temas eden ya da bu sularla büyüyen besinler, veteriner ilaçlarından ve günümüz tehlikesi hastalıklı hayvan pisliği gübrelerinden insanlara geçmektedir. Ayrıca saklama koşullarına uyulmadığında yiyecekler bozulabilir ve besin zehirlenmelerine açık hale gelir.

Sıklıkla  besin zehirlenmelerine neden olan mikroorganizmalar:

Salmonella Species

Campylobacter jejuni/coli

Escherichia coli

Toxosplasma gondii

Norwalk virus

Salmonella

Sistemik enfeksiyonlara ve ishale neden olur. Şiddetli olan bu ishal türünde dışkıda mukus ya da kan bulmak mümkündür. Birkaç gün sürer fakat hastalık mikrobu haftalarca dışkıda bulunur. Çok gençleri, yaşlıları ve bağışıklık sistemi zayıf olanları daha çok etkiler. Yiyecek üretimi için kullanılan hastalıklı hayvanlar bu hastalığın birebir  taşıyıcılarıdır . Belirtiler bir ya da iki gün içerisinde kendini gösterir.

En çok bulaşma görülen ürünlerin başında:

Kümes hayvanları ve ürünleri

Et ve ürünleri

Süt ve süt ürünleri

Yumurta  

Deniz ürünleri

Yumurta salmonella enterica'in  bilinen taşıyıcılarındandır. İki tür salmonella tipi vardır.  Bunlardan birincisi enterica diğeri bongori' dir. İnsanı en çok hasta yapabilen tür  S. Enterica dır. 

İnsandan insana bulaşma toplu kullanılan banyo ve tuvaletlerde mümkündür. İnsan dışkısında bulunan hastalık etkeni ellerini yıkamadan çıkan insanların başka insanlarla temasa geçmesi ve bu insanlarında bir şekilde bu mikrobu sindirim sistemine ulaştırması ile mümkün olabilir.

İyi pişmemiş etlerde bu mikrop saklı kalabildiği gibi, işlenmemiş ya da kaynatılmamış sütlerden ve hastalıklı hayvan yumurtalarından da hastalanabiliriz. Eğer hastalandı iseniz hastalık mikrobunuzu tamamen üzerinizden atmadan evde yemek hazırlıklarına yardım etmeyiniz. Lamba prizleri, tuvalet banyo musluk başları en kolay bulaşma yerleridir. Tuvaletlerinizi sık sık dezenfekte etmelisiniz.

İnatçı ishaller vücudun su tuz dengesi bozabilirler. Salmonella mikroorganizmasının en belirgin belirtisi inatçı ishal ciddiye alınmalıdır. Eğer uzun süren ishalleriniz varsa lütfen bir hekime başvurunuz.

Campylobacter

En iyi bilinen enfeksiyon ishal nedenidir. Her yıl 120-360 kişi Amerika da bu nedenle ölmektedir. İyi pişmemiş tavuk eti,  pastörize edilmemiş süt ve işlenmemiş su hastalığın yayılmasını sağlar. İnsan dışkısında haftalarca bulunabildiği için özellikle ortak kullanılan tuvaletlerde elden ele temasla ve bebek bezi değişim kabinlerinde bulaşma nedenli insanlara kolaylıkla geçebilir. Sindirim sisteminden insanlara bulaşır. Bebekler ve çocuklar için oldukça tehlikelidir. Ortak kullanım yerlerinde hijyen şartlarına oldukça dikkat edilmeli. İş yerinde ya da ortak kullanım alanlarında yemek yemeden önce mutlaka ellerinizi bol su ve sabunla yıkamalısınız. Ev temizliğinde özellikle banyo ve tuvaletleri sık sık dezenfekte etmelisiniz. Lamba prizleri, tuvalet banyo musluk başları en kolay bulaşma yerleridir. Evimizde ya da işyerlerinde banyo tuvalet dezenfeksiyonuna oldukça dikkat edilmelidir. İnatçı ishaller bu mikroorganizmada da görülür. Şiddetli ishaliniz varsa mutlaka bir hekime başvurunuz. Ellerinizi yıkamadan yemek yemekten kaçınınız ve özellikle toplu taşıma araçlarını kullandıktan sonra mutlaka ellerinizi sabunlayınız. Halka açık tuvalet banyo kullanımınızı en aza indiriniz.

Escherichia Coli

Bu bakteri insan ve hayvanlarda birçok hastalığa neden olur. Kolit ve idrar yolları enfeksiyonlarının bir numaralı etkenlerindendir. Sulu ishal, karın ağrısı, kanlı dışkı, akut böbrek yetmezliği olabilir. Ortaya çıkış nedenleri arasında yeterli işlem görmemiş meyve suları, sütler ve iyi yıkanmamış sebzeler oluşturur. Sebze ve meyvelerinizi mümkün olduğunca bol su ile ovuşturarak yıkayınız. Ellerinizi bol su ve sabunla sık sık sabunlamalısınız. Toplu kullanım yerlerinde özellikle okula giden çocuklarınıza el yıkama alışkanlığı kazandırınız.

Toxoplasma gondii

Paraziter bir protozoa dır. Etkilenmiş yetişkin insanlarda genelde sadece ishal olabilir. Hamile bayanlar bu etkeni alırlarsa bebeği de bu mikroorganizmadan etkilenir. Özellikle hamile bayanlarda birinci derece enfekte düşük nedenidir. Cenin de beyinde kalıcı izler bırakabilir.  Bağışıklı sistemi zayıf olanlarda oldukça etkilidir. HIV olanlarda öldürücüdür. Pişmemiş ya da işlenmemiş et, iyi yıkanmamış besinler, ve tarımsal alanlarda hayvan dışkısı ile bulaşmış besinlerle sindirim sistemine alınır. Ara konak kedilerdir. Burun mukozasında bu mikroorganizmayı taşırlar. Hastalıklı kediler denetim altına alınmalıdır. Besinler kullanılmadan önce bol su ile yıkanmalıdır. Şiddetli ishal belirtileri ile karşı karşıya iseniz mutlaka bir hekime başvurmanız gerekir.

Cryptosporidium parvum

Haftalarca sulu ishale neden olan bir protozoadır. Çocuklar daha çok etkilenir. Bağışıklık sistemi problemi olanlarda ölümcül olabilir. Bulaşmış içme suyu ve meyve sularından insanlara sindirim yolu ile geçebilirler. Hastalık etkenini taşıyan memeli hayvanların dışkılarında bu mikroorganizma uzun süre hastalık yapma yeteneğini kaybetmez. Bu etken bir tür mantar enfeksiyonudur. Atmosferde normalde hep bulunan bu mikroorganizma immün sistemi zayıf kişilerde hastalığı başlatabilir. Sağlıklı insanlar çok fazla etkilenmezler. Şiddetli ishal, karın ağrısı şikayetlerinizde bir hekime başvurmalısınız.

Norwalk virüsü

Gastrointestinal sistem hastalığıdır. Sulu ishale neden olur. Bu mikroorganizmanın yarattığı şiddetli ishaller sonucu hastanın su tuz dengesi tamamen bozulabilir ve deride kuruma ile başlayan dehidratasyon halini alabilir. Bu virüs yıkanmamış sebze ve meyvelerde bulunması yüksek ihtimaldir. Sebze ve meyvelerinizi bol su ile yıkamalısınız. Belirtileri kendinizde yaşıyorsanız mutlaka bir hekime başvurmanız gerekir.

Botulizm Zehirlenmesi

Genellikle evde yapılan konservelerde üreme gösteren bir bakteridir. Oksijensiz ortamda yaşayabilen bu organizma konserveler içerisinde oksijensiz olarak konserve içerisinde kolaylıkla yaşayabilir.  Zehirlenme belirtileri ishal, kusma, karın ağrısına ek olarak bilinç kaybı, konuşma ve görme bozuklukları gibi nörolojik belirtileri de vardır. Çocuklar, yaşlılar da hayati tehlikeye neden olur.

3 kg botalizm zehiri birçok canlıyı anında öldürebilir. Çok şiddetli bir zehir olan botalizm belirtilerinin başlaması ile teşhisin anında yapılması önemlidir. Mutlaka şüphelendiğiniz bir belirti ile karşılaşırsanız zaman kaybetmeden bir hekime başvurunuz.

Zehirlenme oldukça ciddi bir haldir. Bu halin belirtileri etkene göre değişiklikler gösterse de insan vücudunda derin izler bırakabilir. Şüpheli bir halde mutlaka bir hekime muayene olmak şarttır.

Birkaç öneri;

Toplu kullanım yerlerinde hijyene oldukça fazla önem verilmesi hastalığın yayılmasını en aza indirir. Eller yıkanmadan asla beslenme yapılmamalıdır. Sokakta satılan yiyeceklerden uzak durulmalı. Ortak kullanılan tuvaletleri en az kullanmaya özen göstermeliyiz. Çocuklarımıza okul ve benzeri yerlerde kendisini koruyabilmesi için el sabunlama alışkanlığı kazandırılmalı, çocuğa bu işlem eğlenceli bir oyun gibi algılamasını sağlamalıyız.

Tarihi geçmiş, delik, yırtık, içerisinde yabancı cisim bulduğumuz herhangi bir ürünü kullanmayınız. Paket reçel, ayran, tereyağ gibi küçük numunelerin aliminyum kısmında bir bombe olup olmadığına dikkat ediniz. Bozulmaya başlayan bu hazır ürünler içerisindeki asit miktarını artırarak aliminyumu dışarıya doğru bombeleştirebilirler.

Bilmediğiniz ya da güvenli olduğuna emin olmadığınız süt ve süt ürünlerini tüketmeyiniz. Mümkünse güvenilir markaların pastörize ürünlerini tercih ediniz. Açık süt kullanıyorsanız oldukça iyi kaynatınız.

Sebze ve meyvelerinizi asla yıkamadan yemeğiniz. Bol su ile avuşturarak en ince ayrıntısına kadar sebzelerinizi yıkayınız.

Et, süt yumurta gibi hayvansal ürünleri buzdolabında saklayınız. Dışarıda bekleyen süt ve süt ürünleri, et, tazeliğine emin olmadığınız yumurta  gibi besinleri almayınız.