DEMİR ÇAĞI (M.Ö. 1200 - 750)
M.Ö. 12. yüzyıl başlarında görülen
Deniz ve Kuzey kavimlerinin göçleri ile Balkan kavimlerinin göçleri Anadolu’nun
tarhinde yeni oluşumlara yol açmıştır. M.Ö. 3000’den beri Mezopotamya etkisinde
bulunan Anadolu bu göçlerle yüzünü batıya çevirmiştir.
Batıdan gelen ilk
etki günümüz Yunanistanında ilk Grek kültürünü oluşturan ve genellikle Mikenler
adı ile anılan kavmin M.Ö. 2.binin ortalarında Doğu Akdeniz ve Anadolu’da
ticaret kolonileri kurmaları ile başlamaktadır. Homeros’ta Achaioi olarak
adlandırılan ve Akalar olarak bilinen bu ilk Hellen kavmi M.Ö. 16. yüzyılda
Miletos’ta yerleşmiştir. Bu tarihten başlayarak Batı ve bir ölçüde de Orta
Anadolu’da bulunan Miken keramik eserleri ile mezarlıkları bu bölgelerin Miken
etki alanı içine girdiklerini göstermektedir. Miken eserlerinin bulunduğu bazı
yerlere örnek olarak Miletos, Troya, Ephesos, Bodrum (Müskebi), Fraktin, Maşat,
Bayraklı, Menemen verilebilir.
M.Ö. 1200-1050 tarihleri arasında Doğu
Akdeniz bölgesine yapılan çeşitli göçler “Deniz Kavimleri Göçleri” olarak
adlandırılmaktadır. Hitit Büyük Krallığının M.Ö. 1200’lerde zor durumda
bulunmaları ve Myken Kırallığı’nın da gücünü yitirmiş olması Kuzey Avrupa’dan
Balkanlara kadar değişen çeşitli bölgelerden gelen kavimlerin Anadolu’ya büyük
dalgalar halinde saldırmalarına neden olmuştur. Bu saldırılara maruz kalan
kentlerden biri de Troya VII a’dır. Güneydoğu Avrupa’dan gelen kavimler
tarafından tahrip edilen Troya VII a kenti yerine kurulan Troya VII b kentinde
bu kavime ait keramik parçalar bulunmuştur. Bu kavimler daha sonra M.Ö.
1200-1180 arasında Anadolu’nun diğer önemli kenti Hattuşa’yı yıkarak 1170-1160
tarihlerinde Asur sınırlarına kadar uzanmışlardır. Bu kavimlerden bazıları ise
uzun bir süre Kuzeybatı Anadolu’da kalarak yerleşmişlerdir (Brig ve Mysi
kavimleri gibi). Bu kavimler daha sonra buraya gelen Aiollerin baskısı altında
Anadolu içlerine gitmek zorunda kalmışlardır. M.Ö. 1200’lerden başlayarak
Anadolu’ya gelen bu Avrupalı kavimler uzun yıllar boyunca göçebe olarak bir
yerden ötekine gittiklerinden yoğun bir kalıntı bırakmamışlardır. Bu kavimler
içinde yerleşik düzene geçerek ilk devleti kuranlar Frygler olmuştur.
Demir Çağı’nda (M.Ö. 1200-750/700) Anadolu yarımadası çeşitli
topluluklara ait büyüklü küçüklü beyliklerin yönetiminde idi. Güney Anadolu’da
ve kısmen Suriye’de olmak üzere Geç Hititler, Doğu Anadolu’da Hurrilerin devamı
olan Urartular, Orta Anadolu’da Frygler, Batı Anadolu’da Lydialılar, Güneybatı
Anadolu’da Lykialılar ve Ege’de İonlar üstün değerde uygarlıklar kurmuşlardır.
Bu topluluklar Mısırlılar, Fenikeliler ve Babillilerle birlikte Hellen uygarlığı
üzerinde büyük ölçüde etki yaparak, bugünkü dünya kültürünün oluşmasında önemli
katkılarda bulunmuşlardır. |
